پروفسور سيد محمود حسابي، در سال 1281 از پدر و مادري تفرشي در تهران زاده شدند و پس از سپري نمودن چهار سال، از دوران كودكي در تهران، به همراه خانواده (پدر، مادر و برادر)، عازم شامات گرديدند.
در هفت سالگي، تحصيلات ابتدايي خود را، در بيروت، با تنگدستي و مرارتهاي دور از وطن، در مدرسه كشيشهاي فرانسوي آغاز كردند، و همزمان، توسط مادر فداكار، متدين و فاضله خود (خانم گوهرشاد حسابي)، تحت آموزش تعليمات مذهبي و ادبيات فارسي قرار گرفتند.
استاد، قرآن كريم را حفظ و به آن اعتقادي ژرف داشتند. ديوانحافظ را نيز از بر داشته، و به بوستان و گلستان سعدي، شاهنامه فردوسي، مثنوي مولوي و منشآت قائم مقام، اشرافكامل داشتند.
شروع تحصيلات متوسطه ايشان، مصادف با آغاز جنگ جهاني اول، و تعطيلي مدارس فرانسوي زبان بيروت بود. از اين رو پس از دو سال تحصيل در منزل، براي ادامه، به كالج آمريكايي بيروت رفتند، و در سن هفدهسالگي، ليسانس ادبيات، در نوزده سالگي ليسانس بيولوژي، و پس از آن، مدرك مهندسي راه و ساختمان را اخذ نمودند. در آن زمان، با نقشهكشي و راهسازي، به امرار معاش خانواده، کمك ميكردند. استاد همچنين، در رشتههاي پزشكي، رياضيات و ستارهشناسي، به تحصيلات آكادميك پرداختند. شركت راهسازي فرانسوي، كه استاد در آن، مشغول به كار بودند، به پاس قدرداني از زحماتشان، ايشان را براي ادامه تحصيل، به كشور فرانسه اعزامكرد و بدين ترتيب، در سال 1924 به مدرسه عالي برق پاريس وارد، و در سال 1925 فارغالتحصيل شدند. همزمان با تحصيل در رشته معدن، در راهآهن برقي فرانسه نيز مشغول به كار گرديدند و پس از پايان تحصيل در اين رشته، كار خود را در معادن آهن شمال فرانسه، ومعادن زغال سنگ ايالت “سار” آغاز كردند. سپس، به دليل وجود روحيه علمي، به تحصيل و تحقيق در دانشگاه سوربن، در رشته فيزيك پرداختند، و در سال 1927، در سن بيست و پنج سالگي، دانشنامه دكتراي فيزيك خود را با ارايه رسالهاي تحت عنوان “حساسيت سلولهاي فتو الكتريك” با درجه عالي، دريافت كردند.
استاد، با شعر و موسيقي سنتي ايران، و موسيقي كلاسيك غرب، به خوبي آشنايي داشتند و در چند رشته ورزشي، موفقيتهايي كسب نمودند، كه از آن ميان ميتوان به ديپلم نجات غريق در رشته شنا اشاره نمود.
از جمله دستآوردهاي عمر پربار استاد، و مشاغلي كه در مسند آن، خدمات علمي و فرهنگي شايان توجهي ارائه نمودند، ميتوان به چند نمونه ذيل اشاره كرد:
· ماموريت وزارت راه و ترابري (طرق و شوارع عامه) براي تهيه اولين نقشهبرداري علمي، فني و مهندسيكشور
· تهيه نقشه نوين راه ساحلي سراسري ميان بنادر خليج فارس، بندر لنگه به بوشهر (1306)
· تأسيس مدرسه مهندسي وزارت راه و تدريس در آن (1307)
· تأسيس دارالمعلمين عالي و تدريس درآن (1307)
· ساخت اولين راديو در كشور (1307)
· تأسيس دانشسـراي عالي و تدريس در آن (1308)
· ايجاد اولين ايستگاه هواشناسي در ايران (1310)
· نصب و راهاندازي اولين دستگاه راديولوژي در ايران (1310)
· تعيين ساعت ايران (1311)
· تأسيس اولين بيمارستان خصوصي در ايران به نام “بيمارستان گوهرشاد” به ياد مادر گراميشان (1312)
· مأمور وزارت راه، براي ساخت راه تهران به شمشك جهت معادن ذغال سنگ (1312)
· پيشنهاد و تدوين قانون تأسيس دانشگاه تهران و تأسيس دانشكده فني (1313) و رياست آن دانشكده تا سال 1315 و تدريس در آن
· تأسيس دانشكده علوم و رياست آن دانشكده از 1321 تا 1327، و از 1330 تا 1336 و تدريس در گروه فيزيك آن دانشكده تا واپسين روزهاي عمر
· تأسيس مركز عدسيسازي ديدگاني اپتيك كاربردي، در دانشكده علوم دانشگاه تهران
· ماموريت خلع يد از شركت نفت انگليس، در دولت دكتر مصدق
· اولين رييس هيئتمديره و مديرعامل شركت ملي نفت ايران
· وزير فرهنگ در دولت دكتر مصدق (1330)
· پايهگذاري مدارس عشايري و تأسيس اولين مدرسه عشايري ايران (1330)
· مخالفت با طرح قرارداد ننگين كنسرسيوم و كاپيتولاسيون در مجلس
· مخالفت با عضويت دولت ايران در قرارداد سنتو “پاكت بغداد” در مجلس
· پايهگذاري مؤسسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران (1330)
· پايهگذاري مركز تحقيقات و رآكتور اتمي دانشگاه تهران
· تأسيس سازمان انرژي اتمي و عضو هيئت دايمي كميته بينالمللي هستهاي (1330، 1349)
· تدوين قانون استاندارد و تأسيس مؤسسه استاندارد ايران (1333)
· تأسيس اولين رصدخانه نوين در ايران
· تأسيس اولين مركز مدرن تعقيب ماهوارهها در شيراز (1335)
· پايهگذاري مركز مخابرات اسدآباد همدان (1338)
· تشكيل و رياست كميته پژوهشي فضاي ايران و عضو دايمي كميته بينالمللي فضا (1360)
· تاسيس انجمن موسيقي ايران
· مؤسس و عضو پيوسته فرهنگستان زبان ايران از (1349) تا آخرين روزهاي فعاليت
· فعاليت در دو نسل كاري و آموزش 7 نسل استاد و دانشجو
· استاد ممتاز دانشگاه تهران
استاد، به چهار زبان زنده دنيا (فرانسه، انگليسي، آلماني و عربي) مسلط بودند و به زبانهاي: سانسكريت، لاتين، يوناني، پهلوي، اوستايي، تركي و ايتاليايي نيز اشراف داشتند.
دكتر حسابي به ايران، فرهنگ و ادب و اعتقادات سنتي و مذهبي اين سرزمين عشق ميورزيدند، و گذشته از سفر به كشورهاي متعدد عالم، به سراسر ايران نيز سفر كرده بودند، و از اين مسافرتهاي پربار داخلي و خارجي، يادداشتها و سفرنامههاي بسياري به جاي نهادند.
در زمينه تحقيقات علمي، 25 مقاله، رساله و كتاب، از استاد به چاپ رسيده است. “تئوري بينهايت بودن ذرات” ايشان در ميان دانشمندان و فيزيكدانان جهان، شناخته شده است.
نشان “اوفيسيه دولا لژيون دونور”، و همچنين، نشان “كوماندور دولا لژيون دونور”، بزرگترين نشانهاي كشور فرانسه به ايشان، اهدا گرديد.
استاد، تنها شاگرد ايراني پروفسور اينشتين بوده، و در طول زندگي، با دانشمندان تراز اول جهان نظير شرودينگر، بورن، فرمي، ديراك، بوهر، … و با فلاسفه و ادبايي همچون آندرهژيد، برتراند راسل، … تبادل نظرداشتهاند. ايشان، از سوي جامعه علمي جهان، به عنوان “مرد اول علمي جهان” (1990) برگزيده شدند و در كنگره “شصت سال فيزيك ايران” (1366) ملقب به “پدر فيزيك ايران” گرديدند.
پروفسور محمود حسابي در 12 شهريور 1371 در بيمارستان دانشگاه ژنو، به هنگام معالجه قلبي، بدرود حيات گفتند.
مقبره استاد، بنا به خواسته ايشان، در زادگاه خانوادگيشان در شهر تفرش قرار دارد.
دانلود فيلم مصاحبه با پروفسور حسابي با موضوع تاسيس دانشگاه تهران
دانلود فيلم مصاحبه با پروفسور حسابي با موضوع پيشرفت علم در کشور
دانلود فيلم پدر علم فيزيك نوين ايران
منبع: بنياد پروفسور حسابي
خانه برق (وبسایت شخصی استاد تقوی کنی) كارشناسي ارشد و دكتراي برق (مولف و مدرس برتر كلاسهاي كنكور كارشناسي ارشد و دكتراي رشته مهندسي برق)